🍏 એપલ ભારતથી દૂર રહે: ટ્રમ્પનું વિવાદાસ્પદ નિવેદન 😱

અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે એપલના CEO ટિમ કૂકને કહ્યું હતું કે ભારતમાં ફેક્ટરીઓ સ્થાપવાની કોઈ જરૂર નથી. હું નથી ઇચ્છતો કે એપલનાં ઉત્પાદનો ત્યાં બને. ભારત પોતાનું ધ્યાન રાખી શકે છે.

ગુરુવારે કતારની રાજધાની દોહામાં બિઝનેસ લીડર્સ સાથેના એક કાર્યક્રમમાં ટ્રમ્પે એપલના CEO સાથેની પોતાની વાતચીત વિશે માહિતી આપી. તેમણે કહ્યું હતું કે એપલે હવે અમેરિકામાં ઉત્પાદન વધારવું પડશે.

એ જ સમયે ટ્રમ્પે કહ્યું હતું કે ભારતે અમને વેપારમાં શૂન્ય ટેરિફ સોદો ઓફર કર્યો છે. તેમણે કહ્યું હતું કે ભારત વેપારમાં અમારી પાસેથી કોઈ ફી લેવા તૈયાર નથી.

ટ્રમ્પનું નિવેદન

ગઈકાલે મને ટિમ કૂક સાથે થોડી મુશ્કેલી પડી. મેં તેમને કહ્યું, "ટિમ, તમે મારા મિત્ર છે, મેં તમારી સાથે ખૂબ સારો વ્યવહાર કર્યો, તમે 500 બિલિયન ડોલર લઈને આવી રહ્યા છે, પણ હવે મેં સાંભળ્યું છે કે તમે આખા ભારતમાં ઉત્પાદન કરી રહ્યા છો." હું નથી ઇચ્છતો કે તમે ભારતમાં ઉત્પાદન કરો. જો તમે ભારતની સંભાળ રાખવા માગતા હો તો તમે ભારતમાં ઉત્પાદન કરી શકો છો, કારણ કે ભારત વિશ્વમાં સૌથી વધુ ટેરિફવાળા દેશોમાંનો એક છે. ભારતમાં વેચાણ કરવું ખૂબ જ મુશ્કેલ છે અને તેમણે અમને એક એવો સોદો ઓફર કર્યો છે જ્યાં તેઓ અમારી પાસેથી કોઈ ટેરિફ વસૂલવા તૈયાર નથી. મેં ટિમને કહ્યું, "ટિમ, જુઓ, અમે તમારી સાથે ખૂબ સારો વ્યવહાર કર્યો છે, તમે ચીનમાં બનાવેલા બધા પ્લાન્ટ અમે વર્ષોથી સહન કર્યા છે, હવે તમારે USમાં ઉત્પાદન કરવું પડશે, અમે નથી ઇચ્છતા કે તમે ભારતમાં ઉત્પાદન કરો."

અમેરિકાના બજારમાં વેચાતા 50% આઇફોન ભારતમાં બને છે.

એપલના CEO ટિમ કૂકે તાજેતરના એક ઈન્ટરવ્યૂમાં કહ્યું હતું કે યુએસ માર્કેટમાં વેચાતા 50% આઈફોન ભારતમાં બનાવવામાં આવે છે. કૂકે જણાવ્યું હતું કે એપ્રિલ-જૂન ક્વાર્ટરમાં ભારત અમેરિકામાં વેચાતા આઇફોનનો મૂળ દેશ બનશે. એરપોડ્સ, એપલ વોચ જેવાં અન્ય ઉત્પાદનો પણ મોટેભાગે વિયેતનામમાં બનાવવામાં આવી રહ્યાં છે.

ચીનની સરખામણીમાં ઓછા ટેરિફ હોવાને કારણે કંપની ભારત અને વિયેતનામને પ્રાથમિકતા આપી રહી છે. ચીનમાં ઊંચા ટેરિફની સરખામણીમાં ભારત અને વિયેતનામથી થતી આયાત પર માત્ર 10% ટેક્સ છે.

2026 સુધીમાં દેશમાં વાર્ષિક 6 કરોડ+ આઇફોનનું ઉત્પાદન થશે

ફાઇનાન્શિયલ ટાઇમ્સના અહેવાલ મુજબ, એપલ લાંબા સમયથી તેની સપ્લાય ચેઇનને ચીનની બહાર ખસેડવા પર કામ કરી રહ્યું છે, જેથી તેના પરની નિર્ભરતા ઓછી થઈ શકે.

જો એપલ આ વર્ષના અંત સુધીમાં તેની એસેમ્બ્લી ભારતમાં શિફ્ટ કરે છે, તો 2026થી અહીં દર વર્ષે 6 કરોડથી વધુ આઇફોનનું ઉત્પાદન થશે. આ હાલની ક્ષમતા કરતાં બમણું છે.

હાલમાં આઇફોનના ઉત્પાદનમાં ચીનનું વર્ચસ્વ છે. IDC અનુસાર, 2024માં કંપનીના વૈશ્વિક iPhone શિપમેન્ટમાં તેનો હિસ્સો આશરે 28% રહેવાનો અંદાજ હતો. યુએસ માર્કેટમાં વેચાતા આઇફોનનું ઉત્પાદન ચીનની બહાર ખસેડવાથી કંપનીને ઊંચા ટેરિફ ટાળવામાં મદદ મળશે.

માર્ચ-2024થી માર્ચ-25 દરમિયાન આઇફોનનું ઉત્પાદન 60% વધ્યું.

માર્ચ 2024થી માર્ચ 2025 સુધીના 12 મહિનામાં એપલે ભારતમાં $22 બિલિયન (લગભગ ₹1.88 લાખ કરોડ)ના મૂલ્યના iPhonesનું ઉત્પાદન કર્યું. ગયા વર્ષની સરખામણીમાં 60%નો વધારો થયો છે.

આ સમયગાળા દરમિયાન એપલે ભારતમાંથી $17.4 બિલિયન (લગભગ ₹1.49 લાખ કરોડ)ના મૂલ્યના iPhones નિકાસ કર્યા. એ જ સમયે વિશ્વમાં દર 5માંથી એક આઇફોન હવે ભારતમાં બનાવવામાં આવી રહ્યો છે. ભારતમાં તામિલનાડુ અને કર્ણાટકની ફેક્ટરીઓમાં આઇફોનનું ઉત્પાદન થાય છે.

ફોક્સકોન એનો સૌથી વધુ ઉત્પાદન કરે છે. ફોક્સકોન એપલનો સૌથી મોટો ઉત્પાદન ભાગીદાર છે. આ ઉપરાંત ટાટા ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને પેગાટ્રોન પણ ઉત્પાદન કરે છે.

નાણાકીય વર્ષ 2024માં iPhoneનું વેચાણ 8 બિલિયન ડોલર સુધી પહોંચશે.

નાણાકીય વર્ષ 2024માં એપલના સ્માર્ટફોનનું વેચાણ 8 બિલિયન ડોલર સુધી પહોંચ્યું. જ્યારે તેનો બજાર હિસ્સો માત્ર 8% હતો. ભારતના ઊભરતા મધ્યમવર્ગમાં iPhone હજુ પણ એક લક્ઝરી વસ્તુ છે, તેથી અહીંનું બજાર વધવાની અપેક્ષા છે.

એપલ ભારત પર આટલું ધ્યાન કેમ કેન્દ્રિત કરે છે?

સપ્લાય ચેઇન વૈવિધ્યકરણ: એપલ ચીન પરની તેની નિર્ભરતા ઘટાડવા માગે છે. ભૂ-રાજકીય તણાવ, વેપાર વિવાદ અને કોવિડ-19 લોકડાઉન જેવી સમસ્યાઓને કારણે કંપનીને લાગ્યું કે એક ક્ષેત્ર પર વધુપડતું નિર્ભર રહેવું યોગ્ય નથી. આ સંદર્ભમાં ભારત એપલ માટે ઓછા જોખમવાળો વિકલ્પ સાબિત થઈ રહ્યું છે.

ખર્ચ લાભ: ભારત ચીન કરતાં ઓછા ખર્ચે શ્રમ પૂરો પાડે છે, જે તેને આર્થિક રીતે વધુ આકર્ષક બનાવે છે. વધુમાં, સ્થાનિક રીતે ઉત્પાદન કરવાથી કંપનીને ઇલેક્ટ્રોનિક્સ પર ઊંચા આયાત ખર્ચ ટાળવામાં મદદ મળે છે.

સરકારી પ્રોત્સાહનો: ભારતની મેક ઇન ઇન્ડિયા પહેલ અને પ્રોડક્શન લિંક્ડ ઇનિશિયેટિવ (PLI) યોજનાઓ સ્થાનિક ઉત્પાદન વધારવા માટે કંપનીઓને નાણાકીય સહાય પૂરી પાડે છે. આ નીતિઓએ ફોક્સકોન અને ટાટા જેવા એપલના ભાગીદારોને ભારતમાં વધુ રોકાણ કરવા માટે પ્રોત્સાહિત કર્યા છે.

વધતી જતી બજાર સંભાવના: ભારત વિશ્વના સૌથી ઝડપથી વિકસતા સ્માર્ટફોન બજારોમાંનું એક છે. સ્થાનિક ઉત્પાદન એપલને આ માગને વધુ સારી રીતે પૂર્ણ કરવામાં મદદ કરે છે તેમજ તેનો બજાર હિસ્સો વધારવામાં પણ મદદ કરે છે, જે હાલમાં લગભગ 6-7% છે.

નિકાસની તક: એપલ ભારતમાં બનેલા તેના 70% આઇફોનની નિકાસ કરે છે, જે ચીનની તુલનામાં ભારતના ઓછા આયાત ટેરિફનો લાભ આપે છે. 2024માં ભારતમાંથી આઇફોન નિકાસ $12.8 બિલિયન (લગભગ ₹1,09,655 કરોડ) સુધી પહોંચી ગઈ. આવનારા સમયમાં એમાં વધુ વધારો થવાની ધારણા છે.

કુશળ કાર્યબળ અને માળખાગત સુવિધાઓ: ભારતનું શ્રમબળ અનુભવની દૃષ્ટિએ ચીન કરતાં પાછળ છે, પરંતુ આમાં નોંધપાત્ર સુધારો થઈ રહ્યો છે. ફોક્સકોન જેવા એપલના ભાગીદારો ઉત્પાદન જરૂરિયાતોને પહોંચી વળવા માટે કામદારોને તાલીમ આપી રહ્યા છે અને કર્ણાટકમાં $2.7 બિલિયન (₹23,139 કરોડ)ના પ્લાન્ટ જેવી સુવિધાઓનું વિસ્તરણ કરી રહ્યા છે.

🍏 એપલની પ્રોડક્ટ ભારતમાં ન બને તો ભારતને થતુ નુકશાન ઘણા ક્ષેત્રોમાં વર્તાય છે — આર્થિક, રોજગારી, ટેકનોલોજી ટ્રાન્સફર અને વૈશ્વિક વેપાર સ્તરે.

એપલની પ્રોડક્ટ્સ (ખાસ કરીને iPhone)નું ઉત્પાદન ભારતમાં ન થાય તો ભારતની અર્થવ્યવસ્થા, રોજગારી અને ઔદ્યોગિક વિકાસ પર નોંધપાત્ર અસર પડી શકે છે. એપલનું ભારતમાં ઉત્પાદન "મેક ઇન ઇન્ડિયા" પહેલનો મહત્ત્વનો ભાગ છે, અને તેની ગેરહાજરીથી આર્થિક નુકસાન, રોજગારીની તકોમાં ઘટાડો અને વૈશ્વિક બજારમાં ભારતની સ્થિતિ પર અસર થઈ શકે છે. નીચે આ વિષયની વિગતવાર ચર્ચા, આંકડાઓ અને સંભવિત નુકસાનનું વિશ્લેષણ આપેલું છે.

1️⃣ આર્થિક નુકસાન :- એપલનું ભારતમાં ઉત્પાદન ભારતની અર્થવ્યવસ્થા માટે નોંધપાત્ર યોગદાન આપે છે. એપલે ભારતમાં તેના આઈફોનનું ઉત્પાદન વધાર્યું છે, જેનાથી નિકાસ, કર્મચારીઓની આવક અને સ્થાનિક ઉદ્યોગોને ફાયદો થયો છે. નીચે આર્થિક નુકસાનની મુખ્ય અસરો છે:

🔸નિકાસમાં ઘટાડો: 2024માં એપલે ભારતમાં $14 બિલિયન (આશરે ₹1.17 લાખ કરોડ)ના આઈફોનનું ઉત્પાદન કર્યું, જે તેના વૈશ્વિક આઈફોન ઉત્પાદનના 14%નું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. આ ઉત્પાદન બંધ થાય તો ભારતની નિકાસમાં આશરે $10-12 બિલિયનનો ઘટાડો થઈ શકે છે, કારણ કે આ ઉત્પાદનનો મોટો ભાગ વિદેશી બજારોમાં જાય છે.

🔸જીડીપી પર અસર: એપલ ઇન્ડિયાનો રેવન્યૂ 2024માં 36% વધીને ₹67,122 કરોડ થયો. આ રેવન્યૂ ભારતના જીડીપી ($3.889 ટ્રિલિયન)નો નાનો હિસ્સો હોવા છતાં, તેની ગેરહાજરીથી ઇલેક્ટ્રોનિક્સ ઉદ્યોગ અને સંલગ્ન સેવાઓ (લોજિસ્ટિક્સ, રિટેલ) પર અસર પડે છે.

🔸વિદેશી રોકાણ (FDI)માં ઘટાડો: એપલની ઉત્પાદન ઇકોસિસ્ટમ ભારતમાં વિદેશી રોકાણને આકર્ષે છે. ઉદાહરણ તરીકે, ફોક્સકોન, વિસ્ટ્રોન અને પેગાટ્રોન જેવી કંપનીઓએ ભારતમાં અબજો ડોલરનું રોકાણ કર્યું છે. જો એપલ ઉત્પાદન બંધ કરે, તો આ રોકાણ ઘટી શકે, જે ભારતની વૈશ્વિક ઉત્પાદન હબ તરીકેની છબીને નુકસાન પહોંચાડે.

2️⃣ રોજગારી પર અસર :- એપલનું ઉત્પાદન ભારતમાં હજારો રોજગારીની તકો ઉભી કરે છે, ખાસ કરીને યુવાનો અને અર્ધ-કુશળ કામદારો માટે. નીચે રોજગારી પર થનારી અસરની વિગતો છે:

🔸પ્રત્યક્ષ રોજગારી: એપલની ઉત્પાદન ઇકાઈઓ (ફોક્સકોન, વિસ્ટ્રોન, પેગાટ્રોન) દ્વારા ભારતમાં આશરે 1.5 લાખ લોકોને પ્રત્યક્ષ રોજગારી મળે છે. આ ઉત્પાદન બંધ થાય તો આ નોકરીઓ જોખમમાં આવી શકે.

🔸પરોક્ષ રોજગારી: એપલની સપ્લાય ચેઇન, લોજિસ્ટિક્સ, રિટેલ અને સેવા ક્ષેત્રોમાં 3-4 લાખ પરોક્ષ રોજગારી ઉભી થાય છે. ઉદાહરણ તરીકે, એપલના રિટેલ સ્ટોર્સ (જેમ કે મુંબઈ અને દિલ્હીમાં) અને સર્વિસ સેન્ટર્સ પણ રોજગારી પૂરી પાડે છે.

🔸સ્થાનિક ઉદ્યોગો: એપલના ઉત્પાદનથી સ્થાનિક ઉદ્યોગો જેમ કે કમ્પોનન્ટ મેન્યુફેક્ચરિંગ, પેકેજિંગ અને ટ્રાન્સપોર્ટને પ્રોત્સાહન મળે છે. આ ઉત્પાદન બંધ થાય તો આ ઉદ્યોગોની આવક અને રોજગારી પર અસર પડે.

3️⃣  'મેક ઇન ઇન્ડિયા' અને વૈશ્વિક છબી પર અસર :- એપલનું ભારતમાં ઉત્પાદન ભારતને વૈશ્વિક ઉત્પાદન હબ તરીકે સ્થાપિત કરવામાં મદદ કરે છે. તેની ગેરહાજરીથી નીચેની અસરો થઈ શકે:

🔸'મેક ઇન ઇન્ડિયા'ને નુકસાન: એપલનું ઉત્પાદન "મેક ઇન ઇન્ડિયા" પહેલનું સફળ ઉદાહરણ છે. તેના બંધ થવાથી આ પહેલની વિશ્વસનીયતા અને આકર્ષણ ઘટી શકે, જે અન્ય વિદેશી કંપનીઓ (જેમ કે ટેસ્લા)ને ભારતમાં રોકાણ કરવાથી રોકી શકે.

🔸વૈશ્વિક બજારમાં સ્થિતિ: એપલે ભારતમાં ઉત્પાદન વધારીને ચીન પર નિર્ભરતા ઘટાડી છે. જો આ ઉત્પાદન બંધ થાય, તો ભારત વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇનમાં પાછળ પડી શકે, અને વિયેતનામ, થાઇલેન્ડ જેવા દેશો એપલનું ઉત્પાદન હાથવગું કરી શકે.

4️⃣ આંકડાકીય વિશ્લેષણ :- નીચે કેટલાક મુખ્ય આંકડાઓ આધારે નુકસાનનું અંદાજિત વિશ્લેષણ આપેલું છે:

🔸ઉત્પાદન મૂલ્ય: 2024માં એપલે ભારતમાં $14 બિલિયનના આઈફોન બનાવ્યા. 2027-28 સુધીમાં ભારત વૈશ્વિક આઈફોન ઉત્પાદનનો 25% હિસ્સો ધરાવશે, જેનું મૂલ્ય $30-40 બિલિયન હોઈ શકે. આ ઉત્પાદન બંધ થાય તો આ આવક ગુમાવવાનું જોખમ છે.

🔸નોકરીઓ: એપલની ઉત્પાદન ઇકાઈઓ 1.5 લાખ પ્રત્યક્ષ અને 3-4 લાખ પરોક્ષ નોકરીઓ પૂરી પાડે છે. આ નોકરીઓ ગુમાવવાથી બેરોજગારીમાં વધારો થઈ શકે.

🔸નિકાસનો હિસ્સો: ભારતની ઇલેક્ટ્રોનિક્સ નિકાસમાં આઈફોનનો હિસ્સો 2024માં આશરે 10-12% હતો. આ નિકાસ બંધ થાય તો ચાલુ ખાતાની ખાધ (CAD) વધી શકે.

5️⃣ અન્ય પરોક્ષ અસરો :-

🔸સ્થાનિક બજાર પર અસર: એપલના ઉત્પાદનથી ભારતમાં આઈફોનની કિંમતો ઘટી છે, જે સ્થાનિક ગ્રાહકો માટે ફાયદાકારક છે. ઉત્પાદન બંધ થાય તો આયાત ખર્ચ વધવાથી આઈફોનની કિંમતો વધી શકે.

🔸ટેક્નોલોજી ટ્રાન્સફર: એપલની ઉત્પાદન ઇકાઈઓથી સ્થાનિક કંપનીઓને ટેક્નોલોજી અને કૌશલ્યનો લાભ મળે છે. આ બંધ થાય તો ટેક્નોલોજી વિકાસ પર અસર પડે.

🔸અન્ય કંપનીઓ પર અસર: એપલની સફળતાએ સેમસંગ, ગૂગલ અને અન્ય ટેક કંપનીઓને ભારતમાં ઉત્પાદન વધારવા પ્રેરણા આપી છે. એપલનું ઉત્પાદન બંધ થાય તો આ કંપનીઓનું રોકાણ ઘટી શકે.

👉 જો એપલ ભારતમાં ઉત્પાદન બંધ કરે, તો તેને પણ નુકસાન થશે, પરંતુ તે અન્ય દેશો (જેમ કે વિયેતનામ, ચીન, યુનાઈટેડ આરબ અમીરાત)માં ઉત્પાદન સ્થળાંતર કરીને આ નુકસાન ઘટાડી શકે છે.