જગન્નાથ મંદિરના 'મહાપ્રસાદ'ના રોચક તથ્યો: કોણ છે વિમલા દેવી; જેને નૈવેદ્ય ચઢાવ્યા બાદ જ પ્રસાદ આરોગે છે જગન્નાથજી...

જગન્નાથ પુરી મંદિર, જે ભારતના ચાર ધામમાંનું એક છે, તે તેની ધાર્મિક માન્યતાઓ અને સાંસ્કૃતિક વારસા માટે પ્રખ્યાત છે. વાસ્તવમાં, આ મંદિર તેના સ્થાપત્ય અને ધાર્મિક મહત્વ માટે જ નહીં, પરંતુ અહીંના પ્રસાદ માટે પણ વિશેષ સ્થાન ધરાવે છે જેને મહાપ્રસાદ કહેવામાં આવે છે. જગન્નાથ મંદિરનું રસોડું દેશનું સૌથી મોટું રસોડું માનવામાં આવે છે, જ્યાં દરરોજ 50,000 થી વધુ લોકો માટે પ્રસાદ તૈયાર કરવામાં આવે છે. તો ચાલો આજે જાણીએ કે જગન્નાથ મંદિરના પ્રસાદને 'મહાપ્રસાદ' કેમ કહેવામાં આવે છે અને તેની પાછળની પૌરાણિક કથાઓ અને વિશેષતાઓ શું છે.

મહાપ્રસાદની પૌરાણિક કથા :-

વાસ્તવમાં, પૌરાણિક કથાઓ અનુસાર, 'એકવાર મહાપ્રભુ‌ વલ્લભાચાર્ય એકાદશી વ્રત દરમિયાન જગન્નાથ મંદિર પહોંચ્યા હતા. ભગવાન જગન્નાથે તેમની વફાદારીનું પરીક્ષણ કરવાનું નક્કી કર્યું અને તેમને 56 પ્રકારની વાનગીઓનો ભોગ પ્રસાદ આપ્યો. વલ્લભાચાર્યે પ્રસાદ લીધો, પણ દ્વાદશી સ્તોત્ર પૂરો થયા પછી જ સ્વીકાર્યો. ત્યારથી, અહીંના પ્રસાદને મહાપ્રસાદનું સન્માન મળ્યું છે, તમને જણાવી દઈએ કે એવું પણ કહેવાય છે કે જ્યારે પ્રસાદ તૈયાર કરવામાં આવે છે ત્યારે ભગવાન જગન્નાથ સ્વયં રસોડામાં આવે છે, તેથી જ તેને મહાપ્રસાદ પણ કહેવામાં આવે છે.

દેશનું સૌથી મોટું રસોડું :-.

જગન્નાથ મંદિરનું રસોડું ભારતનું સૌથી મોટું રસોડું છે. તે જ સમયે, લગભગ 500 રસોઈયા અને 300 સહાયકો પ્રસાદ બનાવવામાં કામ કરે છે. જ્યારે દરરોજ 50 હજારથી વધુ ભક્તો માટે મહાપ્રસાદ તૈયાર કરવામાં આવે છે. આ સાથે ભગવાન જગન્નાથના આ રસોડામાં ચોખા સાથે કુલ 56 પ્રકારના પ્રસાદ ચઢાવવામાં આવે છે. પ્રસાદ આધુનિક ગેસ કે સ્ટીલના વાસણોમાં બનાવવામાં આવતો નથી, પરંતુ માટીના ચૂલા અને વાસણોનો ઉપયોગ કરીને બનાવવામાં આવે છે.

કોણ છે પુરીની દેવી વિમલા?

પુરીમાં દેવી વિમલા ભગવાન જગન્નાથની જેમ પૂજાય છે.દેવી વિમલાને માતા સતી (માતા પાર્વતી) નું આદિશક્તિ સ્વરૂપ માનવામાં આવે છે, જે ભગવાન વિષ્ણુની બહેન પણ છે.પૌરાણિક માન્યતાઓ અનુસાર, દેવી વિમલા જગન્નાથ પુરીના પ્રમુખ દેવતા છે.મંદિર પરિસરમાં જ વિમલા શક્તિપીઠ છે. ભગવાન જગન્નાથને અર્પણ કરવામાં આવેલ પવિત્ર ભોજન જગન્નાથજી દેવી વિમલાને અર્પણ કર્યા પછી જ સ્વીકારે છે.

દેવી વિમલા સમક્ષ નૈવૈદ્ય કેમ ચઢાવવામાં આવે છે?

ભગવાન જગન્નાથનો પ્રસાદ તમામ પવિત્ર સ્થળોમાં સૌથી વિશેષ માનવામાં આવે છે. પુરીમાં ભગવાન વિષ્ણુના ભોજનની માન્યતાને કારણે અહીંનો 'મહાભોગ' મહાપ્રસાદ ખૂબ જ પ્રખ્યાત છે. આ મહાન બલિદાન વિશે એક પ્રચલિત વાર્તા છે. લક્ષ્મી પોતે ભગવાન જગન્નાથ એટલે કે ભગવાન વિષ્ણુનો પ્રસાદ તૈયાર કરતી હતી.

નારદ મુનિએ આ મહાભોગનો સ્વાદ ચાખવા માટે ઘણા પ્રયત્નો કર્યા, આખરે એકવાર તેમને દેવી લક્ષ્મી દ્વારા આપવામાં આવેલા વરદાનને કારણે મહાભોગનો સ્વાદ ચાખવાની તક મળી, પરંતુ દેવી લક્ષ્મીએ તેમને મહાભોગનો સ્વાદ ચાખવાની વાત પોતાની પાસે રાખવા કહ્યું.

નારદજીએ ખોલ્યુ 'મહાભોગ'નું રહસ્ય

દેવર્ષિ નારદ ત્યાંથી થોડો પ્રસાદ લઈને ચાલ્યા ગયા. મહાદેવ, યમરાજ, ઇન્દ્ર સહિત તમામ દેવતાઓ કૈલાસમાં સભા માટે હાજર હતા. દેવર્ષિ નારદ પણ ત્યાં પહોંચી ગયા. ભૂલથી જગન્નાથજીનો મહાભોગ ચાખવાનો વિચાર મોંમાંથી નીકળી ગયો, આવી સ્થિતિમાં મહાદેવે પણ તે પ્રસાદનો આનંદ લીધો. ભોલેનાથે ભોજન સ્વીકારતા જ તે ખુશ થઈ ગયા અને તાંડવ કરવા લાગ્યા. કૈલાશ ડગમગવા લાગ્યો, દેવી પાર્વતીએ શિવના પ્રસન્નતાનું કારણ પૂછ્યું અને પછી તેને પણ મહાપ્રસાદની ખબર પડી.

દેવી પાર્વતીએ પણ ભગવાન શિવ પાસેથી પ્રસાદ ચાખવાની ઈચ્છા વ્યક્ત કરી પરંતુ પ્રસાદ ખતમ થઈ ગયો. આ સાંભળી પાર્વતીજી ગુસ્સે થયા અને કહ્યું કે તમે એકલાએ પ્રસાદ ચાખ્યો. હવે આ પ્રસાદ આખી દુનિયાને મળશે. દેવી પાર્વતી ક્રોધિત થઈને ભગવાન શિવ સાથે જગન્નાથ ધામમાં પોતાના ભાઈના ઘરે પહોંચી અને કહ્યું, "ભાઈ, હું આટલા દિવસો પછી તમારા ઘરે આવી છું, શું તમે મને ખવડાવશો નહીં?" જગન્નાથજી આખો મામલો સમજી ગયા. દેવી પાર્વતીએ ગુસ્સામાં કહ્યું કે તમે મહાભોગને તમારા પૂરતો જ કેમ સીમિત રાખ્યો છે?

જગન્નાથજીમાં વિમલા શક્તિપીઠ

જગન્નાથ ભગવાન વિષ્ણુએ કહ્યું કે દેવી લક્ષ્મી દ્વારા બનાવેલો ભોજનનો પ્રસાદ ગ્રહણ કરવાથી બધા કર્મના સિદ્ધાંતથી વિમુખ થઈ શકે છે, તેથી પાપ અને પુણ્યનું સંતુલન ખોરવાઈ જશે, તેથી મેં તેને મર્યાદિત કરી દીધું હતું, પરંતુ હવે તમે કહો છો તેથી હું બનાવું છું. હવેથી જગન્નાથ માટે જે પણ મહાભોગ તૈયાર કરવામાં આવશે, તે પહેલા તમને અર્પણ કરવામાં આવશે અને પછી જ હું તેનો સ્વીકાર કરીશ. દેવી, તમે તમારા ભક્તો અને બાળકોને ખૂબ પ્રેમ કરો છો, તેથી આજથી તમે પણ વિમલા દેવીના નામે જગન્નાથ ધામમાં નિવાસ કરશો.